Psikoteknik Değerlendirme: Operatör ve Sürücü Görevlerinde Neden İsteniyor? Forklift, vinç, ekskavatör, iş makinesi ya da ticari araç kullanacak personelin işe giriş sürecinde sıklıkla “psikoteknik” adı verilen bir değerlendirme istenir. İsmi nedeniyle bu test çoğu zaman psikolojik sağlamlık ölçümü sanılır. Gerçekte ölçtüğü şey farklıdır: dikkat, algı, tepki hızı ve karar verme becerisi gibi bilişsel yetilerin, o…
Forklift, vinç, ekskavatör, iş makinesi ya da ticari araç kullanacak personelin işe giriş sürecinde sıklıkla “psikoteknik” adı verilen bir değerlendirme istenir. İsmi nedeniyle bu test çoğu zaman psikolojik sağlamlık ölçümü sanılır. Gerçekte ölçtüğü şey farklıdır: dikkat, algı, tepki hızı ve karar verme becerisi gibi bilişsel yetilerin, o görevin gerektirdiği düzeyde olup olmadığı.
Psikoteknik değerlendirme, bilgisayar destekli bir test bataryası ile yapılır ve genellikle kırk beş dakika ile bir saat arasında sürer. Ölçülen başlıca alanlar şunlardır:
Bu yetiler, bir iş makinesi operatörünün günlük işinde sürekli kullandığı becerilerdir. Yük kaldırırken çevredeki yayaları takip etmek, dar alanda manevra yaparken mesafe tahmini yapmak ve beklenmedik bir engelde hızlı karar vermek bunların doğrudan karşılığıdır.
Psikoteknik değerlendirme iki farklı yoldan zorunlu hale gelebilir. Birincisi trafik mevzuatı kaynaklıdır ve belirli ticari araç sürücülerini kapsar; bu kapsamdaki sürücüler için değerlendirme belirli aralıklarla yenilenir. İkincisi ise iş sağlığı ve güvenliği kaynaklıdır: işyeri hekimi, risk değerlendirmesi ve görevin niteliğini dikkate alarak bu testi isteyebilir.
İkinci yol uygulamada daha geniş bir kitleyi kapsar. Sık karşılaşılan görevler:
Değerlendirme sonucunda genellikle üç kategoriden biri ortaya çıkar. Birincisi, kişinin ilgili göreve uygun olduğu yönündedir. İkincisi kısmi uygunluktur: belirli koşullarda ya da belirli görevlerde çalışabileceği, ancak bazı kısıtların gözetilmesi gerektiği belirtilir. Üçüncüsü ise uygun bulunmama durumudur.
Önemli bir nokta şudur: uygun bulunmama, kişinin zeka düzeyi veya genel yeterliliğiyle ilgili bir yargı değildir. Test, belirli bir görev profiline göre standardize edilmiş bir ölçümdür. Bir kişinin tepki hızı, ofis işinde hiçbir sorun yaratmazken yüksek hızlı bir hatta çalışan makine operatörlüğü için yetersiz kalabilir.
Ayrıca sonuçlar zaman içinde değişebilir. Yorgunluk, uykusuzluk, yeni başlanan bir ilaç tedavisi veya geçici bir sağlık sorunu performansı etkileyebilir. Bu nedenle olumsuz bir sonuç genellikle belirli bir süre sonra tekrarlanabilir.
Psikoteknik değerlendirme, iş kazası önleme açısından ölçülebilir bir katkı sağlar. Forklift kaynaklı kazaların önemli bir bölümü ani manevra, mesafe yanlış tahmini ve çevredeki yayanın fark edilmemesi kaynaklıdır. Bunların üçü de test kapsamındaki yetilerle doğrudan ilişkilidir.
Hukuki açıdan da benzer bir koruma sağlar. Bir operatör kazasının ardından yapılan incelemede, kişinin bu göreve uygunluğunun işe başlamadan önce ölçülmüş olması işverenin özen yükümlülüğünü yerine getirdiğini gösteren somut bir kanıttır.
Psikoteknik değerlendirmenin işe yaraması için birkaç koşulun sağlanması gerekir. Test, standardize edilmiş ve geçerliliği kabul görmüş bir bataryayla yapılmalıdır. Uygulayıcının bu konuda yetkin olması gerekir. Sonuç, kişinin genel muayenesi ve işin risk profiliyle birlikte değerlendirilmelidir; tek başına bir test çıktısı karar için yeterli değildir.
Ayrıca sonuçlar, diğer sağlık verileri gibi özel nitelikli kişisel veri kapsamındadır. İşverene iletilen bilgi, kişinin ilgili göreve uygun olup olmadığı ve varsa kısıtlardan ibaret olmalıdır; test alt puanları paylaşılmaz.
Psikoteknik değerlendirme, operatör uygunluğunun yalnızca bir bileşenidir. Tek başına ele alındığında eksik kalır. Aynı kişide görme keskinliği, renk görme, işitme durumu, nöbet öyküsü, ilaç kullanımı ve uyku düzeni de değerlendirilmelidir.
Özellikle işitme, depo ve şantiye ortamlarında sıklıkla atlanır. Yaklaşan bir aracı ya da uyarı sinyalini duyamayan bir operatör, test sonuçları ne kadar iyi olursa olsun risk oluşturur. Bu nedenle operatör değerlendirmelerinde odyometrinin de kapsamda olması gerekir.
Bilişsel performans, gün içinde ve vardiya düzenine göre belirgin biçimde değişir. Gece vardiyasının son saatlerinde tepki hızı ve dikkat sürekliliği ölçülebilir düzeyde düşer. Bu, testin bir kez yapılıp unutulmasının neden yetersiz olduğunu gösterir.
Uygulamada yapılabilecek şey, testi düzenli aralıklarla tekrarlamak ve bunun yanında vardiya düzenini, mola sıklığını ve ardışık çalışma sürelerini bu bilgiyle birlikte planlamaktır. Uzun kesintisiz operatörlük süreleri, test sonucu ne olursa olsun risk üretir.
Uygun bulunmama kararı, otomatik olarak işten çıkarma anlamına gelmez ve öyle uygulanmamalıdır. Doğru yaklaşım şu adımlardan oluşur:
Dördüncü madde, hem insani hem de kurumsal açıdan doğru olandır. Deneyimli bir çalışanı kaybetmek yerine, ona uygun bir pozisyon bulmak çoğu zaman daha iyi bir sonuç üretir.
Bir operatörün makineyi kullanmayı bilmesi ile o makineyi güvenle kullanabilecek bilişsel kapasiteye sahip olması farklı şeylerdir. Mesleki yeterlilik belgesi birincisini, psikoteknik değerlendirme ikincisini ölçer. İkisi birlikte istendiğinde ortaya gerçek bir uygunluk tablosu çıkar.
İşe giriş muayenesini psikoteknik değerlendirme, görme ve odyometri gibi göreve özel bileşenlerle birlikte tek merkezde tamamlamak isteyen işletmeler, yetkili bir OSGB’den bütünleşik hizmet alabilir. Kapsam ve süreç hakkında detaylı bilgi için tıklayın.
