TÜİK verilerine göre, Türkiye’nin AR-GE bütçesi son 10 yılda 23 kat artarken, uzay çalışmaları için ayrılan kaynak 107 katına çıktı.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, merkezi yönetim bütçesinden araştırma ve geliştirme (AR-GE) faaliyetlerine ayrılan kaynaklar önemli ölçüde arttı. 2017’de 13 milyar 243 milyon 950 bin lira olan AR-GE ödeneği, yaklaşık 10 yılda 308 milyar 568 milyon 34 liraya yükselerek toplamda 23 kat büyüme gösterdi.
Sektörel bazda incelendiğinde, ‘uzayın keşfi ve kullanımı’ alanındaki AR-GE bütçesi en dikkat çekici artışı kaydetti. Milli Uzay Programı ve yerli uydu projeleri gibi vizyoner adımlar, bu alandaki finansal desteği artırdı. 2017’de 30,5 milyon lira olan uzay çalışmaları bütçesi, bu yıl 3,2 milyar lirayı aşarak 2017-2026 döneminde 107 katına ulaştı.
Tarım sektörü de benzer bir sıçrama yaşadı. Küresel gıda krizlerine karşı geliştirilen akıllı tarım uygulamaları ve sürdürülebilir üretim tekniklerine yönelik teşvikler, bu alandaki AR-GE ödeneklerini artırdı. Tarım sektörü AR-GE ödenekleri, 2017’deki 272,4 milyon liradan bu yıl 14,5 milyar liraya çıkarak 53 kat büyüdü.
Aynı dönemde ‘endüstriyel üretim ve teknoloji’ alanı için ayrılan kaynaklar 1 milyar liradan 27,6 milyar liraya yükseldi. Sanayide dijital dönüşüm ve yeşil hidrojen gibi yenilikçi enerji çözümlerine odaklanan yatırımlar, bu alandaki AR-GE harcamalarını yaklaşık 27 kat artırdı.
Miktar bazında en büyük payı ‘Genel bilgi gelişimi: AR-GE’ başlığı aldı. 2017’de 7,7 milyar lira olan bu kaynak, 2024’te 122 milyar liraya ulaştı ve toplam AR-GE bütçesinin yaklaşık yüzde 70’ini oluşturdu. Bu durum, bilimsel temelli araştırmaların merkezde kalmaya devam ettiğini gösteriyor.
Türkiye’nin yerli savunma sanayi vizyonu kapsamında ‘savunma’ya ayrılan AR-GE bütçesi de önemli ölçüde arttı. 2017’deki 1,8 milyar liradan bu yıl 12,3 milyar liraya çıkan bütçe, 6,6 katlık bir artışa işaret ediyor. Yerli İHA/SİHA teknolojileri, KAAN savaş uçağı ve gemi inşa projeleri bu alandaki AR-GE yatırımlarının somut çıktıları olarak öne çıkıyor.
‘Eğitim’ alanındaki AR-GE harcamaları 570 milyon liradan 8,6 milyar liraya, ‘ulaşım, telekomünikasyon ve diğer altyapılar’ ise 470 milyon liradan 6,7 milyar liraya yükseldi. Kültürel ve toplumsal araştırmalara ayrılan bütçelerde de dikkat çekici artışlar kaydedildi. ‘Kültür, eğlence, din ve kitle iletişimi’ alanındaki bütçe yaklaşık 30 kat artarak 130 milyon liraya ulaşırken, ‘Siyasi ve sosyal sistemler, yapılar ve süreçler’ başlığındaki harcamalar 11 kattan fazla artışla 603,6 milyon lira seviyesine çıktı.
